2010 YILINA KADAR TÜRKİYE'DE BENZİN MOTORLU TAŞITLARDAN KAYNAKLANAN TOPLAM CO MİKTARININ TAHMİNİ VE KATALİTİK DÖNÜŞTÜRÜCÜ KULLANIMININ GEREKLİLİĞİ

İsmet ÇELİKTEN - Gazi Üniversitesi Teknik Eğitim Fakültesi, 06500, Teknik Okullar-ANKARA

     ÖZET

    Türkiye'de, 1969-1995 yılları arası 25 yıllık taşıt sayılarının lineer artış oranları %10.4 oranında bulunmuştur. Bu duruma göre, 2010 yılında taşıt sayısının 20 milyon ve bunların üreteceği toplam CO miktarının ise 6.7 milyon ton'un üzerinde olacağı tahmin edilmektedir. Araştırmalara göre, oluşan bu kirleticilerin azaltılması için taşıtlarda katalitik dönüştürücülerin kullanılmasıyla %90'lara varan oranda bir kirletici azaltılması söz konusu olduğu bilinmektedir. 1995 yılından itibaren taşıtlarda katalitik dönüştürücülerin kademeli olarak kullanılması ve 2000 yılından sonra tüm taşıtların katalitik dönüştürücülü imal edileceğinin varsayılması durumunda 2010 yılında tahmin edilen toplam CO miktarı 2.4 misli azalmaktadır. Sonuç olarak 2010 yılındaki CO miktarının 2.8 milyon tona kadar düşeceği tahmin edilmektedir.

 

ESTIMATION OF CO EMISSION FROM THE VEHICLES WITH ENGINES BY THE YEAR 2010 AND NECESSITY OF USING CATALYTIC CONVERTER IN TURKEY

    ABSTRACT

    In Turkey, the ratio of increase of the car number was found 10.4 percent between 1969 end 1995. Respect to this increase, the number of cars by 2010 will be 20 millions and the total rate of CO 6.7 million tons annually. According to investigations the use of catalytic converters will decrease emission by 90 percent. After 1995 gradually the conversion of car production to catalytic converter equipped cars and after 2000 completely production of cars with catalytic converter will decrease CO 2.4 times by 2010. Finally at 2010 the annually rate of CO will be 2.8 millions tone.

 

    GİRİŞ

    Nüfus artışı ve globalleşen dünyamızda, taşıt sayıları her geçen gün artmaktadır. Taşıt sayılarındaki bu artışa paralel olarak atmosferdeki CO kirletici miktarları da yükselmektedir. CO kirletici miktarlarındaki artış ise atmosferin kirlilik oranını yükseltmekte ve çevreyi yaşanamaz hale getirmektedir.

    Belirtilen bu özelliklerden dolayı taşıtlardan kaynaklanan kirleticileri azaltma çalışmaları için çeşitli metotlar öngörülmektedir. Bunlardan birisi de taşıtlarda katalitik dönüştürücülerin kullanılması olarak belirtilebilir. Katalitik dönüştürücüler taşıtlardan kaynaklanan kirleticileri %90'lara varan oranlarda azaltma sağlamaktadır, (Lorber, 1991).

    Trafik akışının yoğun olduğu şehir içi ve şehir dışı yollarda, kirletici oranlarının oldukça arttığı, bölge sakinleri ve sürücüler tarafından belirgin olarak gözlenmektedir. Bunun yanında bazı şehirlerde, özellikle kış aylarında, taşıtlardan kaynaklanan kirleticilere bacalardan ve sanayiden kaynaklanan kirletici miktarlarının da eklenmesi ile çeşitli rahatsızlık ve hastalıklarla ilgili sayılarında belirli oranlarda artışların meydana geldiği görülmektedir. Taşıtlardan kaynaklanan bu kirleticiler genel olarak, solunum ve solunum yolları hastalıkları ile başağrısı, unutkanlık ve kanser türü hastalıklara yol açmaktadır, (Ertürk, 1993).

    Ülkemizdeki taşıtlardan kaynaklanan kirleticileri azaltma çalışmaları, AT ülkelerindeki çalışmalar ile birleştirilmiş ve tüm diğer kirleticilere oranla taşıtlardan kaynaklanan kirleticilere daha fazla önem verilmeye başlanmıştır. Bunlar, 1995 yılından sonra ithal edilecek tüm otomobillerde, katalitik dönüştürücü bulundurma zorunluluğu ile, 1996 yılı başından itibaren toplam silindir hacmi 2 litreden büyük olan benzin motorlu taşıtlardan başlamak üzere, katalitik dönüştürücülerin kullanılması sayılabilir. Ayrıca, 2000 yılından sonra yerli olarak üretilecek tüm motorlu taşıtlarda, katalitik dönüştürücülerin kullanılması mecbur tutulması, verilen önemin ayrı bir değer taşıması anlamında yorumlanmaktadır .

    1. Alınan Ölçümler ve Yapılan Tahminler

    1995 yılı Atatürk Bulvarında Şubat-Temmuz ayları arasında açık havada yapılan ölçümlerde, CO kirleticilerinin 60 ppm'in üzerindeki ölçümlerine sıkça rastlandığı ve 95 ppm'e kadar ulaştığı görülmektedir. Yine aynı bölgede taşıtlar tarafından açık hava'ya pompalanan günlük toplam CO kirletici miktarları, ortalama olarak (gece 22.00 ve sabah 06.00 saatleri arası taşıtlar dikkate alınmadığında) 4-5 ton arasında, aylık ise 150-175 ton arasında değişirken, yıllık 1840 ton'a kadar ulaşmaktadır. Belirlenen bu CO kirletici miktarlarını oluşturan taşıt sayısı, dakikada 22-26 arasında değişirken, aylık taşıt sayısı 603.000-787.000 ve yıllık toplam taşıt sayısı ise 8.5 milyon civarında bulunmuştur. İnsan ve çevre sağlığı için, çevrede oluşan CO noktalarının yoğun olduğu noktalar oldukça önemlidir. Bu noktalarda oluşan kirleticilerin fazlalığı, özellikle bu bölgelerde görev yapan ve yaya olarak bulunan kişilere, kısa zamanda zararlı etkiler yapacağı bilinmektedir (Çelikten, 1996).

    Taşıt sayılarının artışına paralel olarak meydana gelecek olan kirleticiler de belirli oranlarda artmaktadır. Bu artışları önlemek için kısa ve uzun vadeli tedbirlerin alınması gerekmektedir. Aksi takdirde ölçüm bölgesinde, 1995 yılında bile CO kirleticileri bakımından dünya standardlarının zaman zaman aşılmış olması, Türkiye'de kirletici yoğunluğu fazla olan benzer bölgelerde de, yakın bir gelecekte gerekli tedbirlerin alınmasını zorunlu kılmaktadır.

 

    2. Gelecekteki Taşıt Sayıları ile Katalitik Dönüştürücüsüz ve Katalitik Dönüştürücülü Taşıtlardaki, Kirletici Yükü ve Hava Konsantrasyonu Tahminleri

    2.1. 2010 yılına kadar Atatürk Bulvarında seyredecek olan otomobil sayıları ve oluşan CO miktarlarının tahmini.

010 yılına kadar Atatürk Bulvarındaki seyreden taşıt sayısı, toplam CO kirletici miktarı Şekil.1'de verilmektedir. Aynı taşıt sayısı artış oranına göre (%10.4), 1995 yılında 8,5 milyon olan taşıt sayısı 2000, 2005 ve 2010 yıllarında sırasıyla 14 milyon, 23 milyon ve 38 milyon civarında olacaktır. Aynı taşıt artışına paralel olarak yakıt tüketiminin değişmesi durumunda 1995 yılında 1840 ton olan toplam CO miktarı taşıt sayısının artışına paralel olarak aynı yıllarda sırasıyla 3018, 4949 ve 8116 ton olması beklenmektedir.

    Atmosferdeki maksimum CO konsantrasyonun 1995 yılında 95 ppm iken 2000, 2005 ve 2010 yıllarında 156, 256 ve 419 ppm olmaktadır. Ortalama CO konsantrasyonun 1995 yılında 10 ppm olurken 2000, 2005 ve 2010 yıllarında sırasıyla 16, 27 ve 44 ppm olacağı tahmin edilmektedir (Şekil.2).

    Bulunan bu sonuçlara göre, 1995 yılındaki ölçümlerde bile, uzun vadeli ve kısa vadeli CO konsantrasyonu bakımından, dünya standardlarını aşan rakamlara rastlanmıştır. Yeni tedbirler alınmadığı takdirde dünya standardları sürekli aşılacaktır. 2000 yılı ve sonrası yıllarda dünya hava kalite standardlarının aşılması sayılarında artma olacağı gibi, yoğun trafik akışlarında ise belirlenen standardların üzerindeki artışlarda da süreklilik olacağı beklenmektedir.

    1995 yılı çalışmalarında elde edilen ölçüm sonuçları baz alınarak, 2010 yılına kadar otomobil sayıları, toplam CO miktarları ile CO hava konsantrasyonu değişimleri bulunmuştur.

 

 

 

Şekil.1: Atatürk Bulvarından 2010 yılına kadar yıllık otomobil sayısı ve otomobillerin üretmiş oldukları toplam CO miktarının tahmini

Şekil.2: Atatürk Bulvarında 2010 yılına kadar maksimum ve ortalama CO hava konsantrasyonunun tahmini 

 2.1.1. Taşıt başına CO miktarının bulunuşu

1995 yılı Bulvardan geçen ortalama otomobil sayısı 8582200 iken, üretilen toplam CO miktarı 1840 ton olmaktadır. Aynı yıldaki yıllık ortalama CO konsantrasyonu 10 ppm civarında seyretmektedir. Maksimum CO hava konsantrasyonu ise 95 ppm olarak bulunmuştur, (Çelikten, 1996). Belirlenen bu veriler aşağıdaki formüllerde yerine konulmasıyla yıllara göre katalitik dönüştürücülü ve katalitik dönüştürücüsüz taşıtlarda CO miktarları bulunabilmektedir. 1996 yılından sonra otomobillerde katalitik dönüştürücülerin kullanılmasına %10'ar artarak 2000 yılına kadar kademeli olarak geçilmesi (1996;%10, 1997;%20, ......, 2000;%50 gibi) ve 2000 yılından sonra tüm imal edilen otomobillerde katalitik dönüştürücülerin kullanılması durumunda, meydana gelecek olan toplam CO miktarları ve havadaki CO konsantrasyonu değişimlerine yer verilmektedir. Bu duruma göre;

1995 yılı Atatürk Bulvarında seyreden taşıtlarında,

- Taşıt başına CO miktarı; (CO_t)

CO_t   = CO_T / n (taşıt sayısı)

CO_t   = 1840 (ton) / 8582200 (taşıt)

CO_t   = 0.21439/1000 ton/taşıt

- Taşıt başına maksimum CO hava konsantrasyonu miktarı; (CO_tmhk)

 

CO_tmhk = CO_mhk / n (taşıt sayısı)

CO_tmhk = 95 / 8582200

CO_tmhk = 1, 106942 *10 ^-5 ppm/taşıt

- Taşıt başına ortalama CO hava konsantrasyonu miktarı; (CO_tohk)

 

CO_tohk = CO_ohk / n (taşıt sayısı)

CO_tohk= 10 / 8582200

CO_tohk= 1,1652 * 10 ^-6 ppm/taşıt olarak bulunur. Formül indisler aşağıdaki gibidir.

 2.1.2. 1996 yılından itibaren otomobillerde her yıl %10'ar artan oranlarda otomobillerde katalitik dönüştürücü kullanılması durumunda CO değişimleri

 1996 yılında bölgeden geçeceği tahmin edilen otomobil sayısı (n); 9474749 iken bu otomobillerin üretmiş olacakları toplam CO miktarı (CO_T); 2031 ton olacağı tahmin edilmektedir. Belirtilen otomobillerin %10'unun katalitik dönüştürücülü olarak imal edilmesi durumunda, katalitik dönüştürücülü otomobil sayısı (n₂); 89254 ve katalitik dönüştürücüsüz otomobil sayısı (n₁); 9385495 olacaktır. Bu duruma göre 1996 yılı aynı bölgede bulunan toplam CO miktarı; (CO_bT) ile bulunan maksimum hava konsantrasyonu miktarı; (CO_bmhk) ve bulunan ortalama hava konsantrasyonu (CO_bohk) aşağıdaki formüllerle elde edilebilir.

 1996 yılı ve sonrası Bulvarda seyreden katalitik dönüştürücüsüz ve dönüştürücülü taşıtlarda,

- Toplam CO miktarı; (CO_bT)

CO_bT = CO_t* [n₁+ (n₂* 0.1)].. .. (ton)

CO_bT = 0.21439/1000 (ton/taşıt)*[9385495+(89254 * 0.1)] 

CO_bT = 2014 ton, (Şekil.3)

 - Maksimum CO hava konsantrasyonu; (CO_bmhk)

CO_bmhk = CO_thk * [n₁+ (n₂*0.1)]

CO_bmhk = 1,106942 *10 ^-5 (ppm/taşıt) * [9385495 + (89254 * 0.1)]

CO_bmhk = 104 ppm, (Şekil.4).

 - Ortalama CO hava konsantrasyonu; (CO_bohk)

CO_bohk  = CO_thk * [n₁+ (n₂*0.1)]

CO_bohk  = 1,1652 * 10 ^{-6 + (9385495+(89254*0.1)}

CO_bohk  = 10.9 ppm, (Şekil.5) olarak elde edilir.

Şekil.3. Atatürk Bulvarında 2010 yılına kadar katalitik dönüştürücüsüz ve dönüştürücülü taşıtlardan kaynaklanan toplam CO miktarlarının tahmini (ton)

 
Şekil.4. Atatürk Bulvarında 2010 yılına kadar katalitik dönüştürücülü ve dönüştürücüsüz taşıtlardan kaynaklanan CO'in havadaki maksimum konsantrasyonu

Şekil.5. Atatürk Bulvarında 2010 yılına kadar katalitik dönüştürücülü ve dönüştürücüsüz taşıtlardan kaynaklanan CO'in  havadaki ortalama konsantrasyonu

    2.2. Türkiye'de benzin motorlu taşıt sayısı ve yakıt tüketimine göre 1995 yılı CO miktarının tahmini

    Türkiye'de taşıtlar, şehir içi yollarda ortalama olarak 30-50 km/h, şehir dışı yollarda ise 50-90 km/h hızla seyretmektedirler. Yapılan kabule göre, taşıtların şehir içinde ortalama 40km/h hızda, şehir içinde ortalama 40km/h hızda seyretmektedirler. 40 km/h hızda seyrederken hacimsel olarak atmosfere %2.48 oranında CO kirleticisi pompalanmıştır. 70 km/h hızda seyrederken hacimsel olarak %2.97 oranında CO kirleticisi pompalanmıştır. Bu rakamlar şasi dinamometresi üzerinde denenen 1992 model Şahin marka otomobilden alınmıştır. Belirtilen bu hızların ortalaması olan şehir içi ve şehir dışında seyreden benzin motorlu taşıtların 54 km/h hızda seyrettiğinin kabul edilmesi durumunda ürettikleri CO kirletici miktarı ise hacimsel olarak %2.76 oranında bulunmuştur, (Tablo.1), (Çelikten, 1996).

Tablo.1. 1600 cc'lik 4 silindirli 1992 Model Şahin Marka otomobilden ile elde edilen seyir çevrimlerinin, simülasyonu esnasındaki değişimleri
(Ortam sıcaklığı;15^oC,Ortam basıncı;748 mmHg)

    Ülkelerdeki taşıtlardan kaynaklanan kirletici yükü, atmosferik şartların sabit kabul edilmesi durumunda, kullanılan taşıt sayılarının artışı ile doğru orantılı olarak artmaktadır. Türkiye'de benzin motorlu taşıt sayıları yıllara göre sürekli arttığı ve 1994 yılı sonu itibarı ile 4.312.448 adet'e ulaştığı görülmektedir. Aynı yıl Türkiye'de tüketilen toplam benzin miktarı 3.555.534 ton'dur, (Ankara İli Çevre Koruma Vakfı, 1995). 1994 yılında, toplam tüketilen benzin miktarının taşıt sayısına bölünmesi durumunda, taşıt başına 0,824 ton/yıl'lık bir yakıt tüketimi söz konusudur. Hesaplamalarda 1994 yılı taşıt sayısı ve yakıt tüketimlerine göre şehir içi ve şehir dışı trafiğinin ortalaması olan 54 km/h hızdaki CO değerleri dikkate alınmıştır. Bu duruma göre taşıt başına CO değerleri (CO_t) ve toplam CO değerleri (CO_T) aşağıdaki formüllerle bulunmaktadır.

-Türkiye'de 1994 yılı taşıt başına üretilmiş olan CO miktarı; CO_tasıt

CO_t = Taşıt başına yıllık yakıt tüketimi (ton/taşıt)* %CO * AFR

CO_t = 0,824 * 0.0276 * (13.71+1)

CO_t =  0,333 ton/taşıt

 ve bulunan sonuca göre, ülkemizde her yıl motorlu taşıtlar tarafından tüketilen benzinin  yanması ile yakıtın kütlesel oranınının yaklaşık %40'ı CO olarak çevreye atılmaktadır.

    2.3. 2010 yılına kadar Türkiye'de seyredecek olan otomobiller ve oluşan CO kirletici miktarlarının tahmini

    Türkiye'deki toplam benzin motorlu taşıtlardan üretilen CO_T miktarlarını bulabilmek için, tüketilen toplam yakıt miktarları ve taşıt sayılarına ilave olarak taşıtların ortalama hızlarının da tahmin edilmesi gerekmektedir. Daha önce bulunan taşıt başına CO_t miktarının yıllara göre benzin motorlu taşıt sayılarındaki artışlar ile çarpılması sonucunda, Türkiye'deki benzin motorlu taşıtlardan kaynaklanan yıllık toplam CO_T miktarı elde edilmiştir. Örnek olarak; 1995 yılındaki CO_T miktarı aşağıdaki formüllerle bulunmuştur.

    1995 yılı katalitik dönüştürücüsüz taşıtlarda CO_T miktarının bulunuşu;

CO_t   = m_yt * (AFR+1) *  %CO

CO_t   = 0.824 ton/taşıt  * (13,71 + 1) * 0,0276

CO_t   = 0,333 (ton/taşıt)

CO_T  =  CO_t * n  formülünden

CO_T  = 0,333 * 4.614.826

CO_T  = 1.536.737 ton/yıl olarak bulunur.

 Aynı şekilde yapılan hesaplamalara göre 2010 yılında 20 milyon'un üzerinde otomobil seyredeceği ve bunlardan atmosfere pompalanan CO_T  miktarı ise 7 milyon ton civarında olacağı tahmin edilmektedir, (Şekil.6).

 
Şekil.6: Yılara göre taşıt sayıları ve CO_T miktarlarının tahmini

    3. Benzin Motorlu Taşıtlarda Katalitik Dönüştürücülerin Kademeli Olarak Kullanılması Durumunda, CO_T Kirletici Yükünün Tahminleri ve Mukayeseleri

    Katalitik dönüştürücülü benzin motorlu taşıtların 1996 yılından itibaren kademeli olarak imaledilmeye başlanacağını, 2000 yılından itibaren imal edilen tüm taşıtların katalitik dönüştürücülü olacağı Çevre ve Sanayii Bakanlıklar'ı tarafından 1994 yılında açıklanmıştır. Belirtilen bu karar sanayici ve iş adamları ile birlikte ortaklaşa alınmıştır. Bu bilgilere dayanarak,  otomobillerin gelecekte üretecekleri toplam CO  miktarları aşağıdaki belirtildiği gibi tahmin edilmiştir.

    1996 yılından itibaren yeni imal edilen taşıtlara kademeli olarak katalitik dönüştürücü takılması durumunda, % 90 civarında bir düşüş sağlanarak %10 civarında bir CO kirletici miktarı meydana gelecektir. Bu durumda hesaplama ilişikteki formülde belirtildiği gibi bulunmaktadır.

    CO_bT= CO_t * [n₁+ (n₂* 0.1)]..... (ton)

    Formülün kullanılmasıyla, 1996 yılından başlamak üzere 2000 yılına kadar üretilen otomobillerde %10'ar artar oranda (%10, %20, %30, %40, %50) katalitik dönüştürücülerin kullanıldığı ve 2000 yılından sonra üretilen otomobillerin katalitik dönüştürücülü olarak imal edildiği ve katalitik dönüştürücülerde CO dönüşüm veriminin %90 olduğu kabul edilmiştir.

    2010 yılına kadar Atatürk bulvarında seyreden otomobillerdeki CO miktarlarının tahminlerine göre, 2000 yılına kadar otomobillerde kademeli olarak katalitik dönüştürücüler kullanılmaya başlanmasıyla CO_bhk'lar ile, CO_bT'lerde düşüşler görülmektedir (Şekil.3, Şekil.4 ve Şekil.5). 2000 yılından itibaren benzin motorlu taşıtlarda katalitik dönüştürücülerin tamamen kullanılmasıyla birlikte bu düşüşler daha da belirginleşmektedir. Normal şartlarda bölgede 2010 yılında seyredecek olan otomobillerin üretmiş olacakları CO_bT;8116 ton, CO_bmhk;419 ppm, CO_bohk;44 ppm kadar olacağı tahmin edilmektedir. Katalitik dönüştürücülerin kullanılmasıyla, aynı yıllarda ve aynı taşıt sayılarında CO_bT;3400 ton, CO_bmhk;176 ppm ve CO_bohk;18.5ppm olacağı tahmin edilmektedir. Diğer bir ifade ile, daha önce yıllara göre belirlenen, katalitik dönüştürücülü taşıt sayılarının bulvardan seyretmesi durumunda, 2010 yılında yaklaşık olarak 2,4 katı bir CO düşüşü söz konusu olmaktadır.

    Türkiye'deki toplam CO miktarlarının değişimi, 1996 yılından sonra benzin motorlu taşıtlarda kademeli olarak katalitik dönüştürücülerin kullanılması ve 2000 yılından sonra imal edilen otomobillerin tamamen katalitik dönüştürücülü olması durumunda, toplam CO_bT miktarının 3.053.385 ton olacağı tahmin edilmiştir. Sonuç olarak, Türkiye'de kadameli olarak katalitik dönüştürücülü taşıtlara geçilmesiyle, 2010 yılında üretilmesi beklenen toplam CO_bT miktarı, hiç katalitik dönüştürücü kullanılmaması durumunda, yaklaşık olarak 2003 yılında üretilmiş olacaktır.  Bulunan bu miktar, 2010 yılındaki toplam CO_T miktarına göre 2,4 katı bir CO düşüşünün olması demektir, (Şekil.7).

Ş
ekil.7: Türkiye'de 2010 yılına kadar katalitik dönüştürücüsüz ve dönüştürücülü taşıtlardan kaynaklanan toplam CO_T miktarlarının tahmini (ton)

SONUÇ

    1995 yılı ülkemizde kayıtlı benzin motorlu taşıtların sayısı 4614826 olup, aynı yıldaki toplam benzin tüketim miktarı ise 3,79 milyon ton olup toplam yakıt tüketiminin taşıt sayısına bölünmesi durumunda, taşıt başına 0.824 ton/yıl'lık bir yakıt tüketimi söz konusu olmaktadır. Ortalama olarak şehir içi ve dışı yollarda taşıtlar 55 km/h hızda kullanılması durumunda, taşıt başına yıllık üretilen ortalama CO_t değişimi 0.333 ton'dur. Aynı yıldaki taşıt sayısının, taşıt başına üretilen CO_t ile çarpılması sonucu toplam CO_T miktarı 1,5 milyon ton civarında bulunmuştur.

    Taşıt sayısının gelecekte tesbit edilen rakamlar gibi lineer olarak artacağının kabul edilmesi durumunda, 2010 yılındaki taşıt sayısının 20,4 ve toplam CO_T miktarı ise 6,8 milyon ton olacağı tahmin edilmiştir.

    Taşıtlarda katalitik dönüştürücülerin kullanılmasıyla % 90 civarında CO dönüşümü söz konusudur. Ülkemiz benzin motorlu otomobillerde katalitik dönüştürücü kullanma çalışmaları mevcuttur. Benzin motorlu taşıtların 1996 yılından itibaren 2000 yılına kadar %10'ar artar oranda katalitik dönüştürücülü imal edilmesi ve 2000 yılından sonra tüm yeni üretilen otomobillerde katalitik dönüştürücü kullanılması durumunda, 2010 yılındaki CO miktarı 2,8 milyon ton ortalama bulunan hava konsantrasyonu 18.5 ppm ve maksimum bulunan hava konsantrasyonu ise 44 ppm olacağı tahmin edilmiştir.

    Hesaplanan sonuçlara göre, katalitik dönüştürücülerin yukarıda belirtilen şartlarda kullanılması durumunda, 2010 yılında taşıt sayısı artışına paralel olarak CO kirletici miktarı da artmamakta ve maksimum ortalama CO kirleticilerinde 2.4 misli bir azalma beklenmektedir. Taşıt sayıları ve kirleticilerin miktarları ile ilgili değişimler tablo ve eğriler halinde verilmektedir.

    KAYNAKLAR

    Ankara İli Çevre Koruma Vakfı, "Motorlu Taşıtlardan Kaynaklanan Hava Kirliliğinin Önlenmesi Paneli", Haziran 1995.

    Çelikten, İ., "Türkiye'de Katalitik Dönüştürücü İhtiyacının Belirlenmesine Yönelik Bir Araştırma", Doktora Tezi, Gazi Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, 1996, Ankara.

    Ertürk, F., Hava Kirliliği Kaynakları ve Kontrolu: Marmara Araştırma Merkezi Kimya Mühendisleri Araştırma Bölümü, Bölüm.2, Sh. 15-47, Gebze-Kocaeli, 1993.

    Lorber, K.E., Control of air pollution from industrial and automotive emission sources: NATO ASI series, Vol.G31, Industrial Air Pollution Assessment and Control, Sh.165-184. 1991.

 Tablo.2. Türkiye'de benzin üretim miktarları (ton), (Ankara İli Çevre Koruma Vakfı, 1995).