BATARYALAR

Bataryalar kimyasal enerjiyi, elektrik enerjisine ve elektrik enerjisini tekrar kimyasal enerjiye çevirebilen bir doğru akım kaynağıdır. Motorlu taşıtlarda elektrik enerjisiyle çalışan sistemlerin elektrik ihtiyacını karşılamak amacıyla kullanılırlar.

Bataryanın depolayabildiği enerji miktarı, bataryanın kapasitesi olarak belirtilir. Birimi amper-saat (Ah) veya wat-saattir.

Bataryanın Kapasitesini Etkileyen Faktörler

1-) Plakaların yüzey alanları toplamı

2-)Plakaların aktif madde ağırlığı

3-)Elektrolit yoğunluğu ve sıcaklığı

4-)Deşarj akımı şiddeti

BATARYADA KİMYASAL OLAYLAR

A-)Tam şarjlı bataryada kimyasal durum

NEGATİF PLAKA	ELEKTROLİT YOĞUNLUĞU	POZİTİF PLAKA
Pb	ELEKTROLİT 15°C’DESUYA GÖRE 4°C	PbO2
GÖZENEKLİ KURŞUN	YOĞUNLUK:1.260-1.280 EN ÇOK:H2SO4 AN AZ:H2O	KURŞUN PEROKSİT

B-) Batarya deşarj olurken kimyasal reaksiyonlar

NEGATİF PLAKA	ELEKTROLİT YOĞUNLUĞU	POZİTİF PLAKA
Pb° Plaka yüzeyindeki kurşun atomlarından her biri iki elektron bırakır ve Pb++ iyonları haline gelir.bu Pb++iyonları eriğe karışmazlar. Sülfirik asit eriğindenSO4—sülfat iyonlarını alıp plaka yüzeyinde ince bir PbSO4 tabakası oluşturmaya başlar	Elektrolit yoğunluğunda düşme başlar. 2H++SO4-- 2H2++O— Batarya tam boşaldığında En az:H2SO4 En çok: H2O	Pb ++++++ O2 ----------- Pb +++++ dış devreden (negatif plakadan) iki elektron alarak Pb++ durumuna gelir.Artık oksijen tutamayacağından oksijen çözeltiye geçer.Asidin hidrojen iyonları ile birleştirilerek H2O moleküllerini olşturur. Pb++ iyonları plaka yüzeyinde kalır ve sülfirik asid eriyiğinden SO4—sülfat iyonlarını alır ve plaka yüzeyinde ince bir PbSO4 tabakasını oluşturmaya başlar.

C-Batarya şarj olurken kimyasal reaksiyonlar

NEGATİF PLAKA	ELEKLTROLİT YOĞUNLUĞU	POZİTİF PLAKA
Pb++ SO4 üreteçten iki elektron alan kurşun atomu serbest hale gelirken , sülfat kökü de hidrojenle birleşir ve sülfirik asit oluşur	2H2++O—Elektrolit yoğunluğu şarj oldukça artar. Şarj sonunda En çok: H2SO4 En az : H2O	Pb++SO—üretece iki elektron veren kursun Pb+++ değere yükselir. Bunu sonucu SO4—kökünü bırakır. Sülfat kökü, hidrojen iyonları ile birleşerek H2++SO4ve kurşun ise, oksijenle birleşerek tekrar Pb+++++O2----- kurşun peroksiti oluşturur.

BATARYA MUAYENELERİ

A-) Gözle muayene

Batarya kutusunda çatlak olup olmadığı

Pol başları ve kablo bağlantılarında korozyon, gevşek bağlantı

Batarya yüzey temizlik durumu

Toz kapaklarındaki gaz çıkış deliklerinin açık olup olmadığı

Eleman kapaklarında şişme olup olmadığı

Elektrolit seviyesinin kontrolü

Bataryanın şasiye bağlantısıın gözden geçirilmesi

Batarya kapasitesinin ve boyutlarının uygunluğu

B-) Yoğunluk muayenesi

Yoğunluk	Bome dercesi	Durumu
1,260-1,280	29,8-31,6	Tam şarjlı
1,230-1,260	27,0-29,8	¾ şarjlı
1,200-1,230	24,0-27,0	½ şarjlı
1,140-1,170	17,8-21,0	Şarjsız
1,100-1,140	13,0-17,8	Tam deşarj

C-) Kapasite muayenesi

Kapasite muayenesi, motorun ilk hareketinde güçlükle karşılaşıldığında şarjdan sonra ve gerekli görüldüğü hallerde uygulanır.

Cihazı yükleme anahtarı çalışmaz duruma getirilir

Voltmetre kademe anahtarı, batarya voltajına uygun duruma getirilir

Ampermetre ve voltmetre maşaları birbirine değmeyecek biçimde batarya kutup başlarına bağlanır

Yükleme anahtarı sağa doğru çevrilerek batarya, reklam kapasitesinin üç katı amperle yüklenir ve yük altındaki voltaj okunur. Normal yükleme süresi 15 saniye olmalı, problemi durumlarda kesin sonuç için bu süre daha uzatılmalıdır

Yük altındaki voltajlar 6 voltluk bataryalarda 4,8 volt ve 12 voltluk bataryada ise 9,6 aşağıya düşmemelidir. Eğer voltajlar bunun altına düşüyorsa o zaman bataryanın arızalı veya şarjsız olduğu ihtimali vardır.

D-) Eleman kapasitesi muayenesi

Yük altındaki eleman voltajları 1,6 volttan aşağıya düşmemeli ve aralarında 0,2 volttan fazla fark olmamalıdır. Voltajı 1,6 volttan aşağıya düşe eleman arızalıdır. Bu muayene maşalı voltmetre ile yapılabilir.

E-)Üç dakikalık şarj muayenesi

Çabuk şarj cihazı ve voltmetre, muayene edilecek muayene edilecek bataryanın kutuplarına bağlanır

Cihazın saati üç dakikaya, şarj akımı ise 6 voltluk bataryala iin ampere ve 12 voltluk bataryalar için 45 ampere ayarlanır. Bu durumda şarj voltajı 6 voltluk bataryalarda 7,75 volta ve 12 voltluklarda ise 15,5 voltu geçmeyecek şekilde ayarlanır voltaj 7,75 veya15,5 voltu aşıyor, fakat şarj akımı gerekli değerlere yükselmiyorsa, batarya plakalarında sülfatlaşma olduğu düşünülmelidir. Eğer gerekli şarj akımı sağlamıyor ve şarj voltajı7,75 veya15,5 volttan düşük ise şehir elektrik şebekesinde voltaj düşüklüğü vardır.

Bataryaya bu şartlarda 3dk.lik çabuk şarj uygulanır.

Şarj cihazı çalışırken eleman voltajları ölçülür

Voltajlat arasında 0,1 volttan fazla fark varsa batarya değiştirilmelidir. Fark 0,1 volttan az ise, batarya iyi durumdadır. Gerekli şarj işlemi yapılarak kullanılır.

F-) Bataryanın taşıt üzerindeki muayenesi

Voltmetre batarya pol başlarına uygun şekilde bağlanır ve motor çalıştırılmadan 15saniye süreyle marş yapılır normal çalışma sıcaklığında olan bir motorda marş sırasında batarya voltajı en az 5(10) volt olmalıdır

Batarya voltajları önerilen değerlerden düşük çıkıyorsa, gene marş sırasında bu kez eleman voltajları ölçülür. Normalde her eleman voltajı en az 1,7 volt olmalıdır ve aralarında 0,2 volttan fazla fark bulunmamalı,ölçülen değerler 15 saniye süreyle sabit kalmalıdır. Bu sınırlar dışında ölçü veren eleman arızalıdır.

Muayeneler marş sisteminin normal olarak çalıştığı kabul edilerek yorumlanmıştır. Eğer marş sisteminde bir arıza varsa, o zaman ek olarak farlardan yararlanarak yapılan pratik muayene uygulanmalıdır.

G-)Yüzeyde kaçak muayenesi

Yüzey kaçaklığının ölçülmesinde voltmetrenin bir ucu bataryanın uygun başına bağlanır, diğer ucu ise yüzeyin bakalit veya ziftli kısmı üzerinde gezdirilerek değerler okunur.

BATARYA ŞARJI

Normal şarj: Şarj işlemi sabit akım metoduna göre düzenlenmiş şarj cihazlarında, bataryalar evreye seri bağlanır. Şarj akımı reklam kapasitesinin 1/10-1/20’si arasında bir akımla veya bir elemandaki her pozitif plaka için bir amper olacak şekilde tespit edilir

Çabuk şarj: Marş motorunu harekete geçirecek gücü olmayan şarjsız bataryanın acil durumlarda kısa sürede iş görürü hale gelmesi için uygulanan şarj işlemine çabuk şarj denir. Akım 6voltluk akü için 7,75voltu aşmamal şartıyla en çok75 amperdir. 12voltluklar için ise 15,5V aşmamak kaydıyla en çok 45 amperdir

Yavaş şarj: Uzun süreli bekletilen bataryalarda sülfatlaşma olur. Sülfatlanan batarya şarj edilme şeklidir. Yavaş şarjda şarj akımı 0,5-1 amper gibi düşük değerler olmalıdır.