EGZOZ SİSTEMLERİ
EMİSYON
TESTLERİ
Son
yıllarda çevre bilinciyle emisyon kontrolları yapılıp sonucunda devlete
"egzos pulu" dediğimiz yeni bir kazanç kaynağı oluşmuştur. Bu
kontrolların, üzülerek belirteyim, pek ciddi olarak yapılmadığı yolda simsiyah
duman atarak giden bir çok kamyon ve otobüsten anlaşılmaktadır. Ama biz genede
herşeyin olması gerektiği gibi olduğu varsayımı ile yazımıza devam edelim.
Bu emisyon kontrollerini geçebilmek için arabamızın bakımını
itina ile yaptırmalı ve yapılan işleri takip etmeliyiz. Özellikle ateşleme
sistemini ve karbüratörü ilgilendiren bütün hava ayarları, rölanti ayarları ve
ilgili diğer ayarlar çok düzgün olmalıdır.
EMİSYON KONTROL SİSTEMİ
Emisyon kontrol sisteminin amacı aracınızdan çıkan egsozun kontrolu
ve çıkan zaralı gazları zararsız hale getirmektir. Problem olan gazların
bazıları:
Hidrokarbonlar
Karbon monoksit
Karbon dioksit
Nitrojen oksitler
Kükürt dioksit
Fosfor
Kurşun ve diğer metaller
Bu maddelerin kontroluna yardımcı
olmak için yakıtlarda da değişime gidilmektedir. Ayrıca son imal edilen araçlar
yalnızca bu tür yakıtları kullanabilmektedir.
Biraz da iyi haber: Bu tür önlemler atmosfere salınan karbon
monoksit ve hidrokarbon oranını %96 oranında azaltmıştır (tabii bu oranın
Türkiye için geçerliliği egsoz muayenelerinin güvenilirliğiyle doğru
orantılıdır.
ARKA SUSTURUCU ve ORTA SUSTURUCU
Egsoz gazları motoru çok büyük bir basınçla terkederler. Eğer
bu gazlar motoru direk terketseydi anormal gürültü çıkardı. Bundan dolayı egsoz
manifoldu gazları içinde metal borular ve plakalar ile birlikte bazı izolasyon
maddelerinin bulunduğu susturucuya gönderir. Susturucudan geçerken gazların
basıncı azaltılır ve sessizce dışarı atılmaları sağlanır.
Susturucu metalden yapılmış olup (yeni araçlarda) katalitik
konverter ile arka boru arasında bulunurlar. Orta ve arka olmak üzere genelde
araçlarda iki tane susturucu bulunur.
Şimdi diyeceksinizki bazı araçlarda susturucu olsada gürültü
çıkarıyor, neden? Genelde susturucular adları gibi sesi azaltma vazifesi
görselerde, bazı susturucular özel tasarlanmış olup gazı metale sarılmış
delikli bir borudan geçirip direk dışarı atmakta, sonucunda basınç azalsada
biraz gürültü çıkar.
Susturucular egsoz supaplarının açılıp kapanması sırasında
çıkan sesi boğarlar. Supap açılınca egsoz borusuna yanmış gazı yüksek basınçla
atar. Bu tip bir hareket gazın kendinde hızlı giden ses dalgaları yaratır
(neredeyse
KATALİTİK KONVERTER
Motorunuz yakıtı yakarken çevreye çok zararlı gazlar üretir.
Bu zararlı gazların çevreye dağılmasını önlemek için egsoz hattına bağlanan
"katalitik konverter"ler yapılmıştır. İçerinde "katalizör"
denilen kimyevi maddeler bulunur. Katalizör kendisi etkilenmeden diğer kimyevi
maddeler arasında reaksiyonlar yaratır. Katalitik konverterlarda ise
içlerindeki katalizör vazifesi gören kimyevi maddeler egsozdaki zehirli
maddeler arasında reaksiyon başlatıp, zararlı gazlardan zararsız gazlara
dönüşmelerini sağlar.
Çalışma sistemine gelince, zararlı gazlar bir tür çelik kutu
görünümündeki katalitik konvertere girerler, içinde aluminyum oksit, platin ve
rodyum vardır. Bu kimyevi maddeler karbon monoksit ve hidrokarbonları su
buharına ve karbondiokside dönüştürür.
Katalitik konverteri olan araçlarda kurşunsuz benzin
kullanmamızın sebebi, benzindeki kurşun konverterdeki kimyevi maddeleri kaplar
ve fonksiyonlarını görmelerini engeller.
EGR SUPABI
EGR (egsoz gazı dolaşım) supabı egsoz gazının bir kısmını yanma
ısısını düşürmek üzere silindirlere geri göndermeye yarar. Neden bunu isteriz?
Yanma ısısı 1500 dereceyi geçince zehirleyici gazlar oluşur.
Bu derecelerde havadaki nitrojen oksijenle birleşip nitroksitleri oluşturur.
Bilirsiniz tek tek mükemmel olupta bir araya gelince yaramazlık yapan çocuklar
olur ya, sevgili arkadaşımız güneşte aynen böyledir. Güneşli havalarda egsozdan
çıkan nitro oksitler havadaki hidro karbonla birleşip dumanı oluşturur. İşte
EGR supabı burada imdada yetişir.
Çıkan egsoz gazının bir kısmını emme manifoldundan
silindirlere vererek yanma ısısını düşürür. Düşük yanma ısısıda üretilen nitro
oksit miktarını azaltır. Sonucunda daha az miktarda egsoz ile dışarı atılmış
olur.
PCV SUPABI
Yanma sonucunda çoğu paslandırıcı özelliğe bir takım gazlar
ve buharlar oluşur. Bu gazların bazıları segmanlarıda geçerek krankın çalıştığı
bölüme gider. Eğer kendi hallerinde krank bölümünde bırakırsanız paslanma,
çürüme ve tortu gibi birçok olumsuzluğa sebep olurlar. Bunun için oradan atılmaları
gerekir. Eskiden bir boru ile direk atmosfere atılırdılar. 1960'larda hava
kirliliği problemi ile karşılaşınca PCV (Positive Crankcase Ventilation = Krank
bölümü havalandırma) sistemi geliştirilmiştir.
PCV sistemi motor ve emme manifoldu arasında bir hortum
vasıtası ile bu gazları çekip silindirlere geri verip normal yakıtla yanmasını
sağlar. Tek problem bu gazların emme manifoldundan girerken gerekli hava-yakıt
oranını bozmaları olur. Bununda çözümü PCV Supabı ile bulunmuştur.
HAVA POMPASI
Hava pompası sıkışmış havayı egsoz manifolduna-bazı
durumlarda katalitik konvertere gönderir. Sıkışmış havadaki oksijen yanmamış
hidrokarbonların (yakıt) epeyi bir kısmını yakar, böylece zehirli karbon
monoksiti bildiğimiz iyi huylu karbon diokside çevirir.
EKSOZ MANİFOLDU
Döküm demirden yapılmış egsoz manifoldu egsoz gazlarını yanma
odalarından egsoz borusuna aktarma işini görür. Egsozun rahat geçmesini
sağlamak için yumuşak yuvarlak hatları vardır.
Egsoz manifoldu silindir kapağına sarı civatalarla
bağlanmıştır, üzerinde birtakım hava kanalları olup, emme manifoldunun hemen
altındadır.
MANİFOLD CONTALARI
Egsoz
borusunu manifolda bağlayan çeşitli tipte contalar vardır.
Birisi düz yüzeyli contadır. Bir başka tip basıncı sağlamak
için yayları kullanan top ve soketten oluşmuştur. Ayrıca örgülü, halka şeklinde
bir tür amyantlı elyaf kullanılan bir tipde mevcuttur.
EGSOZ BAĞLANTI ELEMANLARI Egsozu aracın gövdesine tutturan ve
gerekli esnekliği kauçuk halkalarla sağlayan, kelepçelerle susturucuları
borulara bağlayan parçalardır.
KATALİSTLER
Katalitik konverterin içindeki materyaller aractan araca
farklıdır.
Bazı katalitik konverterler "oksidasyon" katalisti
kullanır, bu platin kaplanmış seramik boncukların hidrokarbon ve karbon
monoksidi azaltmasında kullanılır. Katalitik reaksiyon sonucunda hidrokarbon ve
ve karbon monoksit "yanarak" su buharı ve karbon dioksit oluşturur.
Bu tip konverter oksijen ister ve gerekli oksijen silindir kapağına yada
manifolda direk enjekte edilir.
Daha yeni konverterler iki kısımdan oluşur. Ön kısım "üç
yollu" katalist olup çeşitli zehirleri yakar, hidrokarbonları azaltır.
Etkili egsoz azaltımı için bu tip konverterler tam yakıt ve hava karışımına
ihtiyaç duyarlar. Arka kısımları ise normal oksidasyon katalistleri olup
hidrokarbon ve karbon monoksitleri dahada azaltırlar.
EGSOZ BORUSU
Egsoz borusu arabanızın altında gördüğünüz kıvrılmış
borulardır. Genelde paslanmaz çelikten yapılırlar (susturucudaki ısınmanın
sebep olabileceği pası önlemek için). Türkiye'de ise henüz DKP saçtan yapılmış
borular kullanılmaktadır.
Bunun sonucunda ise yaklaşık her yıl aracımızın egsoz
sisteminin bir parçasını değiştirmek zorunda kalıyoruz. Bu egsoz imalatının
belli bir standartı olmamasından, her önüne gelenin egsoz imalatına
soyunmasından kaynaklanmaktadır. En pahalı ve kaliteli olduğu söylenen yerli
marka susturucu ve egsoz borularının bir yıldan fazla kullanımı çok ender
raslanan bir şey olup, Kuzey bölgelerinde aşırı nem ve yağış dolayısı ile daha
da kısa zamanda paslanıp iş göremez hale gelmektedir.
ÇİFT EGSOZ SİSTEMİ
Çift egsoz sisteminin avantajı daha serbest biçimde egsoz
gazlarının atılması olup, daha düşük basınçla çalışma ortamı sağlanmasıdır.
Motorun hava alma kabiliyeti arttığından motorun beygir gücünde göze çarpan bir
artma sağlanabilir. Bu egsoz atımı sırasında daha fazla egsoz atılmasını
sağladığından motorun içinde daha az egsoz gazı kalmakta ve bu sayede içeri
gelecek olan hava-yakıt karışımının daha büyük bir miktarda içeri alınmasına
(emilmesine) olanak sağlar.
Kaynak: http://www.korfez.net/