Taşıt Motorunun Bakım ve Ayarının Egzoz Emisyonlarına Etkisi

Bir taşıtın daha az kirletici egzoz gazı üretecek ve daha az yakıt tüketecek şekilde tasarlanması ve üretilmesi yeterli olmamaktadır. Bu özelliklerin kullanım sırasında aracın tüm ömrü boyunca ilk halde veya buna yakın bir düzeyde korunması gerekmektedir.

Her tip taşıt ve kullanım şartları için teknik bakım aralıkları ve kapsamı üretici firmalar tarafından belirtilmektedir. Taşıtın egzoz emisyonu ve yakıt tüketimini etkileyen kullanım, bakım ve ayar koşullarının yerine getirilmemesi, bir çok parçanın ve donanımların da kötüleşmesine neden olmaktadır. Şekil 1’de Alman Otomobil Kulübü (ADAC) tarafından 1995 yılında yayınlanan ve 1 ila 6 yaş arasıda bir milyonun üzerinde taşıtın arıza dağılımları grafik halinde gösterilmiştir.

Şekil 1 ADAC tarafından 1995 yılında 1–6 yaş arasında 1 294 158 adet taşıtta karşılaşılan arızaların dağılımı

           

Taşıtların orijinal teknik özelliklerinde çeşitli nedenlerle sonradan meydana gelen değişmelerin, taşıt egzoz emisyonuna ve yakıt tüketimine etkileri konusunda farklı ülkeler ve kuruluşlarda araştırmalar yapılmıştır. Böyle bir araştırmada sürücülerinin arızasız ve kullanılabilir dediği taşıtların da arızaları ve ayar bozuklukları incelenmiştir. Örneğin karbüratörlü benzin motoru ile donatılmış olan taşıtlar için bu arızalar ve ayar bozuklukları şöyle sıralanmaktadır:

•     Yakıt-besleme sistemi:                %30...40

•     Ateşleme sistemi:                                    %25..30

•     Motorun kendisi:                          %20...25

•     Şasi, karoseri ve yürüyüş aksamı:         %15

Arızaların sistemler içindeki dağılımı ise şöyledir:

Ateşleme sistemindeki arızalar:

Ateşleme bujilerinin kısmen veya tamamen bozulması  %63

Ateşleme avansının bozulması                                                      %16

Kesici (platin) uçlar, kapalı kalma açısının bozulması                 %13

 

Yakıt-besleme sistemindeki arızalar:

Boşta çalışmada CO emisyonunun sınırı aşması (aşırı zengin karışım)            %70

Yük rejimlerinde karışımın aşırı zenginleşmesi                                        %23

Karışımın fakirleşmesi                                                                                           %7-9

 

Şehir içi seyir çevrimleri kullanılarak yapılan deneylerde de, üretici firmanın önerdiği ayar sınırlarının dışına çıkılmasının egzoz kirletici gazlarının ve yakıt tüketiminin artışına neden olduğu saptanmıştır.

Şekil 2 - Ateşleme bujileri elektrot aralığı θ (teta), ateşleme avansı açısı φ (fi) kesici uçları aralığının (platin açıklığı) Δ (Delta) egzoz kirletici gazları ve yakıt tüketiminin etkileri.

Şekil 2'de benzin motorlarının ateşleme sistemindeki (klasik ateşleme sistemi) ayarsızlıkların belli bir şehir içi çevriminde egzoz emisyonlarına ve yakıt tüketimine olan etkisi gösterilmiştir.

Şekil 3'de ise benzin motorunun karbüratör sistemindeki ayarsızlıkların egzoz emisyonlarına ve yakıt tüketimine olan etkileri gösterilmiştir.

Şekil 3 - Karbüratörün ana yakıt düzeneği yakıt memesi debisinin (O) ve boşta çalışmadaki CO miktarının egzoz kirletici gazları ve yakıt tüketimine etkisi (rölanti en düşük düzgün çalışma devir sayısında ayarlanmıştır).