DÖNÜŞLER

    Trafik kazalarının yoğun olarak meydana geldiği yerlerden biri de kavşaklardır. Kavşaklarda oluşan trafik kazalarının başlıca nedeni de, dönüş manevralarının yanlış yapılması ve ilk geçiş hakkı kurallarına uyulmamasıdır.
O halde dönüş manevralarının doğru biçimde yapılması ve geçiş hakkı kurallarına uyulması, kavşaklardaki kazaları büyük oranda azaltacaktır.

    GÜVENLİ VE DOĞRU BİR DÖNÜŞ İÇİN:
Dönüşlerin güvenli ve doğru yapılmasının ilk koşulu, kavşağa yaklaşırken, yol ve trafik durumu da göz önünde tutularak şu noktalara dikkat etmektir:

• Zamanında karar vermek,
• Bu kararı diğer sürücülere bildirmek,
• Taşıt yolunun uygun bölümüne ya da şeridine yerleşmek.

Taşıt yolunun gidişe ayrılan bölümünün 1,2,3 ya da daha çok şeritli olması halinde, uygun bölüme ya da şeride yerleşme eylemi şöyle olmalıdır:

    DÖNÜŞ İÇİN UYGUN ŞERİDE YERLEŞME:
Karayolu iki şeritli ve iki yönlü ise:
Gidişe ayrılan yalnızca 1 şerit olacağından, sağa dönecek sürücüler ile doğru gidecek sürücülerin şeridin sağına, sola dönecek sürücülerin ise, şeridin soluna yanaşmaları zorunludur.

Yolun gidişe ayrılmış bölümü 2 şeritli ise:
Sağa dönecek sürücüler ile doğru gidecek sürücülerin sağ şeride, sola dönecek sürücülerin sol şeride girmeleri gerekir.

Yolun gidişe ayrılmış bölümü 3 şeritli ise:
Sağa dönecek sürücüler sağ şeride, doğru gidecek sürücüler orta şeride, sola dönecek sürücüler ise sol şeride girerler.

Kaplama üstü oklu işaretleri:
Ayrıca, kavşaklarda yapılan trafik sayım ve etütleri sonucunda, kaplama üzerine çizilen oklu işaretler ve yol kenarına konan trafik işaretleriyle, şerit kullanımı özel bir düzenlemeye bağlanmış olabilir. Bu durumda, işaretlere uymamız zorunludur.

Uygun şeride ne zaman yerleşmiş olmalıyız?
Uygun bölüme ya da şeride yerleşme eylemi, yerleşim birimi içindeki kavşaklara 30 metre, yerleşim birimi dışındaki kavşaklara 150 metre kala bitmiş olmalıdır. Bu mesafelerden sonra şerit değiştirmenin yasak olduğu unutulmamalıdır.
Kavşak işaret levhaları, kavşaktan yukarıda sözü geçen mesafe kadar geriye dikilmektedir. Biz de bu levhaları yaklaşık 100 metreden gördüğümüze göre, doğru şeride yerleşme işlemini bu levhaların yanına gelmeden önce bitirmemiz gerekmektedir. Çünkü bu levhanın yanına geldiğimizde, şerit değiştirmenin yasak olduğunu gösteren devamlı çizginin başladığını görürüz.

Uygun şeride nasıl yerleşeceğiz?
Bir kavşağa yaklaşırken, yeterince zaman ve mesafe önceden uygun bölüm ya da şeride nasıl yerleşeceğiz?

    SAĞA DÖNÜŞLER:
Kontrolsüz kavşakta:

1. Kavşağa yaklaşıldığını gösteren trafik işaret levhası görüldüğünde, sağa dönüş işareti verilir.
2. Sağımızdaki ve arkamızdaki trafik kontrol edilerek, olabildiğince sağa yanaşılır. Sağımızı kontrol ederken, başımızı çevirerek kör alanı da görmeyi ihmal etmemeliyiz.
3. Hız azaltılır.
4. Dar kavisle dönüşe geçilir.
5. Dönüş sırasında, varsa, kurallara uygun olarak karşıya geçen yayalara ve bisiklet yolundan geçen bisikletlilere ilk geçiş hakkı verilir.

Işıklı trafik işaret cihazları varsa:

1. Kavşağa yaklaşıldığını gösteren trafik işaret levhası görüldüğünde, sağa dönüş işareti verilir.
2. Sağımızdaki ve arkamızdaki trafik kontrol edilerek, olabildiğince sağa yanaşılır.
3. Hız azaltılır.
4. Kavşağa gelindiğinde kırmızı ışık yanıyor ve aksine hiç bir işaret yoksa, "hiç bir yöne hareket edilemez" kuralı anımsanarak, "Dur çizgisi"nin önünde durulur.
5. Kırmızı ile birlikte sarı ışığın yanması, yolun birkaç saniye sonra trafiğe açılacağını belirtir. Bu durumda harekete hazırlanılır; ancak, kesinlikle hareket edilmez.
6. Kırmızı ve sarı ışık sönerken, yeşil ışık yanınca, harekete geçilerek, dar bir kavisle dönüşe başlanır.
7. Dönüş sırasında, varsa, kurallara uygun olarak karşıya geçen yayalara ve bisiklet yolundan geçen bisikletlilere ilk geçiş hakkı verilir.

Dönüşleri düzenleyen ışıklı ok varsa:
Işıklı ok uygulaması, dönüşler sırasında yayalara çarpma tehlikesini azaltan ve kavşak kapasitesini artıran önemli bir uygulamadır. Bu nedenle, ışıklı oklara özenle uyulmalıdır. Kavşakta ışıklı ok varsa?

1. Kavşağa gelindiğinde, sağa dönüşleri düzenleyen ışıklı ok sönükse ya da kırmızı yanıyorsa, normal ışık yeşil yansa bile, dur çizgisi önünde durulur.
2. Işıklı ok yeşil yanınca, harekete geçilerek, dar bir kavisle dönüşe başlanır ve tamamlanır.

    SOLA DÖNÜŞLER:
Kontrolsüz kavşakta:

1. Kavşağa yaklaşıldığını gösteren trafik işaret levhası görüldüğünde, sola dönüş işareti verilir.
2. Solumuzdaki ve arkamızdaki trafik kontrol edilerek, yolun gidişe ayrılan bölümünün soluna yanaşılır. Solumuzu kontrol ederken, başımızı çevirerek kör alanı da görmeyi ihmal etmemeliyiz.
3. Hız azaltılır.
4. Kavşağa gelindiğinde, varsa sağdan gelenlere geçiş hakkı verilerek, geçmeleri beklenir.
5. Kavşağa girilerek, geniş kavisle dönüşe geçilir.
6. Dönüş sırasında, varsa, karşı yönden gelen ve güvenle duramayacak kadar yaklaşmış olan araçların geçmesi beklenir.
7. Karşıya geçen yayalara öncelik verilerek dönüş tamamlanır.

Işıklı trafik işaret cihazları varsa:

1. Kavşağa yaklaşıldığını gösteren trafik işaret levhası görüldüğünde, sola dönüş işareti verilir.
2. Solumuzdaki ve arkamızdaki trafik kontrol edilerek, yolun gidişe ayrılan bölümünün soluna yanaşılır. Solumuzu kontrol ederken, başımızı çevirerek kör alanı da görmeyi ihmal etmemeliyiz.
3. Hız azaltılır.
4. Kavşağa gelindiğinde kırmızı ışık yanıyor ve aksine bir işaret yoksa, dur çizgisi önünde durulur.
5. Kırmızı ile birlikte sarı ışığın yanması, yolun birkaç saniye sonra trafiğe açılacağını belirtir. Bu durumda harekete hazırlanılır; ancak, kesinlikle hareket edilmez.
6. Kırmızı ve sarı ışık sönerken, yeşil ışık yanınca, harekete geçilerek, geniş bir kavisle sola dönüşe başlanır. Dönüş sırasında karşı yönden gelen ve güvenle duramayacak kadar yaklaşmış olan araçların geçmesi beklenir.
7. Kavşağı terk ederken, karşıya geçen yayalara öncelik tanınarak, dönüş tamamlanır.

Lütfen dikkat! Dönüş sırasında yayalar ve bisikletliler için yeşil ışık yanarken, karşıya geçen yaya yoksa ya da uzaktaysa; bisiklet yolundan giden bisikletli de yoksa, sürücüler dönüşlerini tamamlayabilirler.

Dönüşleri düzenleyen ışıklı ok varsa:

1. Kavşağa gelindiğinde, sola dönüşleri düzenleyen ışıklı ok sönükse ya da kırmızı yanıyorsa, normal ışık yeşil yansa bile, dur çizgisi önünde durulur.
2. Işıklı ok yeşil yanınca, harekete geçilerek, geniş bir kavisle dönüşe başlanır ve tamamlanır.

Sola dönüşleri düzenleyen ışıklı ok yeşil yandığı sürece, karşı yönden gelen araçlara ve karşıya geçecek yayalara kırmızı ışık yanıyor olacağı için, dönüş yapacak sürücülerin kavşak içinde durup, beklemeleri zorunluluğu kalmamıştır.

    GERİYE DÖNÜŞLER:
Geriye dönüşler büyük ölçüde sınırlandırılmış, trafiği yoğun olan yollarda ise tümüyle yasaklanmıştır.
Uygun durumdaki yollarda geriye dönüşlerin, diğer araçların geçişlerini engellemeden ve yolu kullananlar için tehlike oluşturmayacak biçimde, en az manevrayla yapılması esası getirilmiştir.

Ada çevresinde geriye dönüşler:
Geriye dönüşler ada çevresinde dolaşılarak ya da dönel kavşaklardan yararlanılarak yapılmalıdır.

Dönel kavşaklarda geriye dönüşler:

1. Kavşağa yaklaşıldığını gösteren trafik işaret levhası görüldüğünde, sola dönüş işareti verilir.
2. Solumuzdaki ve arkamızdaki trafik kontrol edilerek, yolun gidişe ayrılan bölümünün soluna yanaşılır.
3. Hız azaltılır.
4. Kavşaktaki koşullara uyularak, orta adaya bitişik şeritten kavşağa girilir.
5. Orta ada çevresinde dönerken, girilecek yola yaklaşıncaya kadar şerit değiştirilmez.

Başka nerelerden geriye dönebiliriz?
Zorunlu durumlarda, karayolunun sağında ya da solunda bulunan tali yoldan, sığınma cebinden ya da bir izden yararlanarak geriye dönülebilir. Ancak bu tür geriye dönüşlerde, diğer araçların geçişlerini engellemeyecek, yolu kullananlar için tehlike oluşturmayacak biçimde, en az manevra ile dönüş yapılmalıdır.
Şerit değiştirirken ve dönüş yaparken

• Dönüş lambamızı yakarak işaretimizi verelim.
• Manevra süresince işaretimizi vermeye devam edelim.
• Manevramız bitince işaretimizi sona erdirelim.

İşaretsiz şerit değiştirme:
Lütfen dikkat!
İşaret verir vermez şerit değiştirmeyelim. Hele manevraya başladıktan sonra işaret vermek son derece yanlıştır.
İşaret vermenin anlamı, manevra için diğer sürücüleri uyarmaktır. İşaret vermeden önce, ön, arka ve yanlardaki trafik durumunu kontrol edelim.

    BUNLARI YAPMAMALIYIZ:

• Bağlantı yollarında geri gitmek
• Tek yönlü yollarda-duraklama ve park manevrası dışında-geri gitmek
• İki aracın güvenle geçemeyeceği kadar dar olan iki yönlü yol kesimlerinde-karşılaşmalarda geçiş kolaylığı sağlama dışında-geri gitmek
• Daha geniş yollarda geriye giderken manevra dışında şerit değiştirmek
• Trafiği yoğun olan yollarda geriye dönmek.

    ARAÇLARIN MANEVRA KURALLARI:
Kamyon, otobüs, çekici, römork ya da yarı römork takılı bir araçla geri gitmek ya da geriye dönmek durumundaysanız ve görüşünüze açık alanda bu manevraları güvenle yapamıyorsanız, bir gözcü bulundurmak zorunda olduğunuzu unutmayın.

Durakladığınız ya da park ettiğiniz yerden çıkarken:
Binmeden önce aracınızı ve çevresini kontrol ediniz. Sakıncalı bir durumun olmadığını gördükten sonra, aracınıza binip, çalıştırınız.
Dönüş lambalarınızla ve gerekirse kolunuzla çıkış işaretini veriniz.
Aynalardan bakarak ve başınızı çevirerek arkayı ve çıkış yaptığınız yandaki trafiği kontrol ediniz. Göremediğiniz kör alanlar varsa ya da aracınız kamyon, çekici, otobüs ve römork takılı bir araç ise, bir gözcü bulundurunuz.
Çıkış yaparken, yoldan geçen araçlara öncelik vererek geçiş kolaylığı sağlayınız.
Kamu hizmeti yapan yolcu taşıtlarının duraklara giriş ve çıkışlarını kolaylaştırmak için, gerekirse manevralarınızı geciktiriniz.
Karayolunu kullananlara karşı,

• Park etmiş araçların arasından çıkarken,
• Taşıt yolunun sağına ya da soluna yanaşırken,
• Şerit değiştirirken,
• Sağa, sola, geriye dönerken,
• Geri giderken, bir engel ve tehlike yaratacak davranışlardan kaçınalım.

Kaynak: Karayolları Genel Müdürlüğü Trafik Eğitim Seti